આજ નો દિવસ : વિક્રમ સંવત   ૨૦૭૪  ( નેમિસૂરિ સંવત  ૬૯ )  માગશર સુદ બીજ સોમવાર   Dt: 20-11-2017



તલવાર કી કિંમત મ્યાન સે નહિ ધાર સે હોતી હૈ, કપડો કી કિંમત રંગ સે નહિ તાર સે હોતી હૈ, કહી ભી દેખો મહત્વ મૂલકા હોતા હૈ છીલકે કા નહિ, આદમી કી કિંમત પૈસે સે નહિ સદાચાર સે હોતી હૈ…

ચોવીશ તીર્થંર્કર ચરિત્ર

પ્રથમ શ્રી ઋષભદેવજી

તેરમો ભવ - ઋષભદેવ ભગવાનનો પ્રથમ તીર્થંકર

ત્રીજા આરાના ૮૪ લાખ પૂર્વ અને નેવ્યાશી પક્ષ બાકી હતા ત્યારે, જે ભૂમિમાં વિનીતા નગરી વસવાની હતી, તે ભૂમિપર રહેલ સાતમા નામિ કુલકરની પત્ની મરુદેવાની કુક્ષિમાં અક્ષાઢ વદ - ૪ના, ઊત્તરાષાઢા નક્ષત્રમાં વજ્રનાભદેવનો જીવ દેવલોકથી ચ્યવી, અવતર્યો.
અન્ય તીર્થંકરોની માતા પ્રથમ સ્વપ્ન હાથીનું જુએ છે. જયારે મરૂદેવાએ ૧૪ સ્વપ્નમાં પ્રથમ ઋષભનું સ્વપ્ન જોયું. ઋષભદેવ સ્વામીના સમયમાં સ્વપ્ન પાઠકો કે સ્વપ્નશાસ્ત્રો વિદ્યમાન ન હોવાથી ઇન્દ્રોએ સ્વપ્નના અર્થ બતાવ્યા.
નવમાસ અને ચાર દિવસનો ગર્ભકાળ વ્યતિત થતાં ચૈત્ર વદ - ૮ના ઊત્તરષાઢા નક્ષત્રમાં માતાએ સુવર્ણવર્ણી ઋષભના લાંછનવાળા, યુગલધર્મા બે બાળકને જન્મ આપ્યો.
વ્રતોનું વહન કરવામાં ઘોરી સમાન હોવાથી, માતાએ પ્રથમ સ્વપ્નમાં વૃષભ જોયેલ હોવાથી તથા વૃષભનું લાંછન હોવાથી માતા-પિતાએ ઋષભદેવ નામ રાખ્યું. યુગલ ધર્માનુસાર જોડલે જન્મેલી કન્યાનું નામ સુમંગલા રાખ્યું.
ઋષભદેવ ભગવાનના પ્રથમરાજા, પ્રથભ ભિક્ષાચર (સાધુ), પ્રથમ અરિહંત અને પ્રથમ કેવળી એવા પાંચ નામ પ્રસિદ્ધ થયાં.
__________________________________________________

બીજા શ્રી અજીતનાથ

ત્રીજો ભવ - શ્રી અજિતનાથ ભગવાનનો.

જંબુદ્વીપના ભરતક્ષેત્રમાં કોશલદેશની વિનીતાનગરીમાં, ઇક્ષ્વાકુવંશીય જિતશુત્ર નામે મહાપરાક્રમી રાજા હતા અને તે રાજાને સુમિત્રવિજય નામે, યુવરાજ પદને શોભાવતો લઘુ બંધુ હતો. રાજાને રૂપ-લાવણ્યથી યુકત વિજયાદેવી નામે પટ્ટરાણી હતી. યુવરાજ્ઞી પદને શોભાવતી વૈજયંતી નામે (સુમિત્રવિજયની પત્ની) હતી.
અજિતનાથ પ્રભુનુ ચ્યવન વિમલવાહન રાજાનો જીવ દેવલોકથી ચ્યવી,  વૈશાખ સુદ - ૧૩ના, રોહિણી નક્ષત્રમાં, વિજયાદેવીની કુક્ષિમાં અવતર્યો. તે જ રાત્રે વિજયા અને વૈજયંતી બન્ને એ ૧૪ સ્વપ્નો જોયા. પ્રાતઃ કાલે વિજયાદેવીએ જિતશત્રુ રાજાને અને વૈજયંતીએ સુમિત્રવિજયને પોતાને સ્વપ્નનાં આવ્યાં હતાં તે અંગે જણાવ્યું. 
સુમિત્રવિજયે વડીલબંધુ - જિતશત્રુ રાજાને વૈજયંતીનો સ્વપ્નવૃત્તાંત જણાવ્યો.
જિતશત્રુ રાજાએ સ્વપ્ન પાઠકોને બોલાવ્યા અને રાણી તથા યુવરાજ્ઞીના સ્વપ્નોનું નિવેદન કર્યું. તેઓએ પરસ્પર વિમર્શ કરી, સ્વપ્ન શાસ્ત્રાનુસાર સ્વપ્નના અર્થ જણાવતાં કહ્યું કે, "તીર્થંકર અને ચક્રવર્તીની માતા ૧૪ સ્વપ્ન જુએ છે. બે તીર્થંકર કે બે ચક્રવર્તી એક સાથે થતા નથી. તીર્થંકરની માતા આ મહાસ્વપ્નો અત્યંત પ્રકાશિત જુએ છે જયારે ચક્રવર્તીની માતા આ સ્વપ્નો કંકઇ ઝાંખા જુએ છે."
માતા વિજયાદેવીનાં સ્વપ્નો તેજસ્વી હોવાથી તેમનો પુત્ર તીર્થંકર થશે અને વૈજયંતી દેવીનો પુત્ર ચક્રવર્તી થશે. સ્પષ્ટફળ સાંભળી સંતુષ્ટ થયેલ રાજાએ સ્વપ્નપાઠકોને ગ્રામ, ગરાસ, વસ્ત્ર અને અલંકાર વગેરે પારિતોષિક આપી વિદાય કર્યા.

અજીતનાથ પ્રભુનો જન્મઃ

આઠ મહિના અને ૨૫ દિવસનો ગર્ભકાળ પૂર્ણ થતા, મહાસુદ - ૮ના રોહિણી નક્ષત્રમાં વિજયાદેવીએ, ગજ (હાથી)ના લાંછનવાળા, સુવર્ણવર્ણી પુત્રને જન્મ આપ્યો. તે જ રાત્રે, પ્રભુના જન્મ પછી થોડીવારે વૈજયંતીએ પણ પુત્રને જન્મ આપ્યો. રાગાદિ વડે નહિ જીતાવાથી તથા પ્રભુ ગર્ભમાં હતા ત્યારે, રાજા-રાણી સોગઠે રમતા તેમાં રાજા રાણીને જીતી શકયા નહિ, તેથી માતા-પિતાએ પ્રભુનું નામ અજિત રાખ્યું. 
ભ્રાતપુત્રનું નામ સગર રાખ્યું. તીર્થંકરો ત્રણ જ્ઞાન લઇને જન્મે છે. તેથી તેઓને અભ્યાસની જરૂર નથી હોતી. સગરકુમારનો વિદ્યાભ્યાસ ઊપાધ્યાય પાસે શરૂ થયો. તીવ્ર મેઘાના કારણે સગરકુમાર અલ્પ સમયમાં દરેક વિદ્યાઓમાં પારંગત થવા લાગ્યા સગરકુમારને કોઇપણ વિષયમાં સંદેહ થાય તો અજિતકુમારને પૂછતા અને અજિતકુમારની કળામાં જે કંઇ ન્યૂનતા હતી, તે સગરકુમારે શીખવાડીને પૂર્ણ કરી. બન્ને કુમારો બાલ્યવયને વ્યતીત કરી, યૌવનવયને પ્રાપ્ત થયા. સુવર્ણ સમાન કાંતિવાળા, ૪૫૦ ધનુષ્યની ઊંચાઇથી યુકત, બન્ને કુમારોનું વક્ષઃસ્થળ ‘શ્રીવત્સ’ના ચિહ્નથી લાંછિત હતું. બન્ને કુમારોના વિવાહ અનેક રાજકન્યાઓ સાથે થયા.
બન્ને કુમારો ૧૮ લાખ પૂર્વના થયા ત્યારે લઘુબંધુ સહિત રાજા જિતશત્રુ સંસારથી ઊદ્વેગ પામ્યા અને હૈયું વૈરાગ્ય રંગથી વાસિત થયું. તેઓના પૂર્વજોની આજ રીત હતી કે કેટલાક વર્ષ પ્રજાનું રક્ષણ કરી પશ્ચાત્ રાજય પુત્રને સોંપી મોક્ષના લક્ષ્યે દીક્ષા અંગીકાર કરતા. વંશના ક્રમાનુસાર જિતશત્રુ રાજાએ અજિતકુમારને રાજયધુરા સંભાળવા 
તથા સગરકુમારને યુવરાજ પદ સંભાળવા કહ્યું. સુમિત્રવિજય તો રાજાની સાથે જ સાધુવ્રત સ્વીકારવા તૈયાર હતા પરંતુ જિતશત્રુ રાજાએ સમજાવ્યા કે, "અજિતકુમાર તીર્થંકર છે, તેમના તીર્થમાં તમારી સિદ્ધિ થવાની છે માટે હાલમાં ભાવયતિ બની રહો, અજિતકુમારને કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય પશ્ચાત દીક્ષા ગ્રહણ કરજો." જિતશત્રુ રાજાની આજ્ઞા શિરોધાર્ય કરી, સુમિત્રવિજય ભાવયતિ બનીને સંસારમાંજ રહ્યાં અજિતકુમારનો રાજયાભિષેક થયો.
જિતશત્રુ રાજાએ દીક્ષા અંગીકાર કરી, અંતરંગ શત્રુઓને જીતી, કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી, પરમપદને પ્રાપ્ત થયા.
સમગ્ર પ્રજાનું પુત્રવત્ પાલન કરતા, પ્રજાના હૃદય સિંહાસન ઊપર આરૂઢ થવા છતાં અજિતરાજાને લેશમાત્ર ગર્વ ન હતો. રાજયધુરાને વહન કરતા, એક પૂર્વાંગ સહિત ૫૩ લાખ પૂર્વ નિર્ગમન થયા. અજિતરાજા સ્વયંમેવ ચેતવવા લાગ્યા કે હવે મારૂં ભોગાવલી કર્મ ભોગવાઇ ગયું છે અને દીક્ષા લેવાનો સમય થયો છે. સગરકુમાર પાસે પોતાની સંસાર કારાગૃહથી મુકત બનવાની ઇચ્છ વ્યકત કરી અને રાજયધુરા સંભાળવા કહ્યું. 
અજિતરાજાનાં આવાં વચનો સાંભળતાં જ તેઓ ગદ્ગદ કંઠે કહેવા લાવ્યા, "હે બંધુ! મારો એવો તો કયો અપરાધ છે કે આપ મારા ઊપર આ ભાર નાંખવા તૈયાર થયા છો. હું આપના ચરણની સેવા છોડીશ નહિ. તમે રાજા થયા ત્યારે જેમ હું યુવરાજ થયો હતો તેમ હવે આપ વ્રતધારી થશો તો હું તમારો શિષ્ય બનીશ. ગુરુની સેવામાં તત્પર એવા શિષ્યો માટે તો ગુરુને માટે ભિક્ષા 
માટે જવું તે સામ્રાજયથી પણ અધિક છે. હું તમારી સાથે દીક્ષા લઇશ, તમારી સાથે વિહાર કરીશ, તમારી સાથે પરિષદો સહન કરીશ અને તમારી સાથે ઊપસર્ગોને પણ સહન કરીશ. આપ દીક્ષા અંગીકાર કરશો તો હું કોઇપણ રીતે દૂર રહેવાનો નથી. આપની સેવામાં સાથે જ રહીશ."
અમૃત જેવી વાણીથી અજિતરાજાએ સગરકુમારને સમજાવ્યા " સંયમ પ્રત્યેનો તેમનો આગ્રહ યુકત છે પરંતુ તમારૂં ભોગાવલી કર્મ હજું ક્ષય પામ્યું નથી માટે હમણાં રાજય સંભાળો અને યથાવસરે મોક્ષના સાધનભૂત એવા વ્રતોને ગ્રહણ કરજો. કે યુવરાજ! હાલ તો ક્રમથી પ્રાપ્ત આ રાજયને તમે ગ્રહણ કરો અને સંયમરૂપ સામ્રાજયને અમે ગ્રહણ કરશુ." ભાવિ પ્રભુની આજ્ઞાથી વિવશ બની સગરકુમાર રાજય સ્વીકારવા તૈયાર થયા.

અજિતનાથ પ્રભુની દીક્ષા ઃ-

સુપ્રભા નામની શિબિકા દ્વારા અજિતરાજા સહસામ્રવનમાં પધાર્યા. મહાસુદ - ૯ના, રોહિણી નક્ષત્રમાં, સપ્તચ્છદ વૃક્ષ નીચે, છઠ્ઠ (બે ઊપવાસ)ના તપ સહિત, સાયંકાળે, ૧,૦૦૦ રાજાઓ સહિત પ્રભુએ દીક્ષા અંગીકાર કરી. બીજા દિવસે અયોધ્યામાં બ્રહ્મદત્ત રાજાનો ઘેર પરમાન્ન (ખીર)થી પ્રભુનું પારણું થયું. અપ્રતિબદ્ધ વિહારી ભગવાન અખંડિત રીતે સમિતિ - ગુપ્તિનું પાલન કરતા, નિર્મમ - 
નિસ્પૃહ થઇ, પોતાના સંસર્ગથી ગ્રામ અને શહેરોને તીર્થ રૂપ કરતા, પૃથ્વી ઊપર વિચરવા લાગ્યા કોઇ પર્વતના શિખર ઊપર બીજું શિખર હોય તેમ કાયોત્સર્ગમાં સ્થિર થઇ જતા, તો કોઇ વાર સમુદ્ર તટ ઊપર વૃક્ષની જેમ સ્થિર બની જતા, તો કોઇ વાર ભયંકર અટવીમાં ધ્યાનમગ્ન બની ઉભા રહેતા. છઠ્ઠથી શરૂ કરી યાવત્ આઠમાસ પર્યંતનું તપ કરતા, આર્યક્ષેત્રમાં વિચરવા લાગ્યા. વિવિધ તપો અને વિવિધ અભિગ્રહો દ્વારા પરિસહોને સહન કરતા ૧૨ વર્ષ પર્યંત છદ્મસ્થાનપણામાં કર્મોનો ક્ષય કરતા રહ્યાં.

અજિતનાથ પ્રભુને કેવળજ્ઞાનઃ-

વિચરતા-વિચરતા પ્રભુ દીક્ષાવન સહાસ્રામવનમાં પધાર્યા. સપ્તચ્છદ વૃક્ષ નીચે શુકલધ્યાનની શ્રેણી એ આરૂઢ થયા. ક્ષપક શ્રેણીને પ્રાપ્ત થઇ, પોષ વદ ૧૧ના રોહિણી નક્ષત્રમાં, છઠ્ઠના તપયુકત પ્રભુને કેવળજ્ઞાન પ્રગટ થયું. દેવરચિત્ સમવસરણમાં બે ગાઊ અને ચૌદસો યોજન ઊંચા ચૈત્યવૃક્ષ નીચે બેસી પ્રભુએ ધર્મધ્યાનના ચાર ભેદને વર્ણવતી પ્રથમ દેશના આપી.
સહસેન પ્રમુખ ૯૫ ગણધરો થયા. પ્રથમ સાધ્વી ફાલ્ગુની (ફાલ્ગુ) પ્રર્વિતની બની. અજિતનાથ ભગવાનના તીર્થંમાં શ્યામવર્ણી, હાથીના વાહનવાળો ‘મહાયક્ષ’ નામે યક્ષ શાસનદેવ બન્યો અને લોહાસનરૂઢ ‘અજીતબલા’ નામે દેવી શાસન દેવી બની.

બ્રાહ્મણના પ્રશ્નોત્તર 

ગ્રામાનુગ્રામ વિચરતાં પ્રભુ કૌશાંબી નગરીમાં પધાર્યા. દેવતાઓએ સમવસરણની રચના કરી. પ્રભુની દેશના પૂર્ણ થતાં બ્રાહ્મણ દંપતીએ પ્રભુને વંદન કરી પૂછ્યું ‘હે ભગવન! આ આવી રીતે કેમ છે?’
પ્રભુ ઊત્તરમાં કહ્યું - "એ સમકિતનો મહિમા છે. મેઘધારાથી દાવાગ્નિ શાંત થાય તેમ સમકિત ગુણવડે સર્વ પ્રકારના વૈર શાંત થાય છે, દેવતાનું આયુષ્ય બંધાય છે. આ તો સમકિતનું અલ્પફળ છે. તેનું મહાફળ તો સિદ્ધ પદ અને તીર્થંકરત્વની પ્રાપ્તિ છે." પ્રભુના આ વચનથી સંતુષ્ટ બની બ્રાહ્મણે પ્રભુના વચનનો ‘તહત્તિ’ કરી સ્વીકાર કર્યો.
સહસેન ગણધરે ત્યાં ઊપસ્થિત સર્વ લોકોના ઊપકાર માટે આ વાર્તાલાપનું સ્પષ્ટીકરણ પ્રભુને પૂછ્યું. પ્રભુએ વાર્તાલાપનું રહસ્ય પ્રગટ કરતા કહ્યું. 
"આ કૌશાંબી નગરીની સમીપે શાલિગ્રામ નામનું નગર છે. ત્યાં શુદ્ધભટ નામનો બ્રાહ્મણ રહે છે. એકવાર દરિદ્રતાથી પીડિત આ શુદ્ધભટ્ટ, પત્ની, માતા-પિતાને કહ્યા વિના દૂર દેશાંતરે ચાલ્યો ગયો. પત્ની સુલક્ષણા પતિના વિયોગથી નિરાધાર બની ઊદ્વેગને પ્રાપ્ત થઇ. 
વર્ષાકાળમાં વિપુલા નામનાં સાધ્વી સુલક્ષણાની આજ્ઞા લઇ, તેના નિવાસસ્થાનમાં રહ્યા. પ્રતિદિન સાધ્વીજીનો ઊપદેશ સાંભળતા-સાંભળતા સુલક્ષણાએ સમ્યક્ત્વને પ્રાપ્ત કરી, શ્રાવક વ્રત અંગીકાર કર્યા. કાલાંતરે શુદ્ધભટ્ટ ઘણું જ ધન કમાઇ પોતાના ઘરે આવ્યો. સુલક્ષણાના સત્સંગથી શુદ્ધભટ્ટ પણ સમ્યક્ત્વને પામ્યો અને શ્રાવકવ્રત સ્વીકાર્યા. 
‘આ બ્રાહ્મણ, શ્રાવક બની ગયો.’ તેવા પ્રકારની નિંદા તેઓના સમાજમાં થવા લાગી. નિંદાઓની વચ્ચે પણ તે શ્રાવકધર્મ &